Vraag en antwoord

Veel gestelde vragen m.b.t. de ABS-lawinerugzak.

1. Wat kan de ABS?

De ABS kan iemand aan de oppervlakte houden in een voor/najaars-lawine. Men zakt minder diep weg in de lawine; hij laat je als het ware drijven op de lawine. De meeste lawines waar wintersporters in terecht komen, zijn voor- en najaars- lawines (zgn. Fliesslawinen). Meestal worden deze door wintersporters zelf veroorzaakt. De meeste slachtoffers overleven de lawine zelf wel. Ongeveer 2/3 wordt geheel of gedeeltelijk bedolven. Maar daarna is bij drie van de vier de ademweg geblokkeerd of kan er door de enorme druk moeilijk ademgehaald worden. In deze situatie kan iemand maar een paar minuten overleven. Na 15 minuten is de kans om te overleven zeer klein geworden. De ABS-lawinerugzak vermindert de kans dat je bedolven raakt, waardoor de overlevingskans groter wordt.

2. Hoe functioneert de ABS?

De lawine moet men zien als een bewegende massa. Hij bestaat louter uit losse sneeuwkristallen, die bij het glijden in een turbulente massa veranderen. In deze turbulente massa worden dingen, groter dan de sneeuwkristallen, naar de oppervlakte gestuwd; dit noemt men het zgn. sorteereffect. Eenmaal aan de oppervlakte gekomen, zal die turbulente massa niet meer zorgen voor opwaartse kracht en zal je weer weg zinken, omdat de bewegende sneeuw je niet kan dragen. Als men nu het eigen volume zou kunnen vergroten, zodat het soortelijk gewicht kleiner is dan dat van de sneeuw, dan blijf je als het ware drijven. Losse sneeuw in de winter heeft 2,5 keer meer volume dan dat van een mens bij hetzelfde gewicht. In getallen: 1 kg. losse sneeuw komt overeen met 2,5 liter. 1 kg. mens komt overeen met 1,03 liter. Ofwel: Iemand van 100 kg heeft een volume van 103 liter. 100 kg sneeuw heeft een volume van 250 liter. Wil je blijven drijven “op de sneeuw” dan moet je meer dan 250 liter zijn. Dus twee airbags op je rug met een totaal volume van 170 liter geeft dat drijfvermogen.

3. Bij lichte poedersneeuw zal de ABS wel functioneren, maar werkt hij ook bij zware sneeuw?

Het tegendeel is waar, n.l. zwaardere sneeuw heeft een grotere dichtheid, waardoor men met kleinere airbags zou kunnen volstaan. Een natte voorjaarslawine geeft ongeveer een gewicht van 0,5 a 0,6 kg per liter. Dat wil zeggen, dat het volume van deze sneeuw nu nog amper 2 keer meer is dan dat van een mens. Natuurlijk is de kans op letsel bij een voorjaarslawine groter. Feit is, dat bijna alle lawines door wintersporters zelf veroorzaakt worden, waardoor je niet frontaal geraakt wordt door de zware sneeuwmassa. Bovendien heb je aan de oppervlakte geen last van de zware druk, die een natte voorjaarslawine met zich mee brengt. Daarom zal de ABS in dit soort lawines nog beter functioneren.

4. Wat gebeurt er, als ik in een dal of onderaan een helling door een lawine gegrepen word?

Wanneer de wintersporter zich al in een dal bevindt en de lawine over zich heen krijgt (het daklawine-effect), is de overlevingskans zelfs met de ABS heel klein. Je wordt compleet bedolven, omdat de lawine zich niet meer verplaatst. Als je nog een stuk helling van ca. 30 tot 40 meter voor je hebt en de lawine van 200 tot 300 meter hoogte komt, heb je met de ABS alleen dan een grotere overlevingskans, als de lawine nog verder glijdt en je meesleurt. Dan is er nog tijd om aan de oppervlakte te komen en te blijven drijven. Deze situaties zijn echter een uitzondering, aangezien de meeste lawineslachtoffers de lawine zelf veroorzaakt hebben, waardoor ze zich tamelijk aan het begin van de lawine bevinden.

5. Hoe is de situatie bij een na-lawine?

Echte na-lawines komen relatief zelden voor. Maar er kunnen situaties zijn, dat een slachtoffer met opgeblazen airbag aan de oppervlakte ligt, maar in de sneeuw verankerd is door b.v. zijn ski’s. Komt er dan een na-lawine, dan zal deze het slachtoffer weer kunnen bedelven. Meestal komt het slachtoffer in zo’n geval niet diep onder de sneeuw te liggen en kan hij een ruimte vrij maken, om te ademen. Alleen wanneer het slachtoffer door de na-lawine wordt meegesleurd, zal de ABS zijn werk weer kunnen doen.

6. Heeft men de tijd, om in een lawine aan de ontstekingsgreep te trekken, om de airbags op te blazen?

Ja, normaal gesproken is men daartoe in staat. Uit de praktijk blijkt, dat men pas aan de ontstekingsgreep trekt, wanneer men valt. Heel vaak merkt men niet, dat men zelf een lawine veroorzaakt, dus pas als men valt, trekt men aan de ontstekingsgreep. Na ruim een seconde zijn de airbags al voor de helft opgeblazen en na nog eens ruim een seconde zijn ze helemaal gevuld. Deze tijd is voldoende, om ook in een kleine lawine aan de oppervlakte te blijven. De airbags worden ook opgeblazen, als men al door de lawine gegrepen wordt. In extreme stresssituaties kan het echter voorkomen, dat sommige mensen niet aan de ontstekingsgreep trekken. Statistieken uit andere sporten, b.v. parachutespringen gaan uit van ca. 3%. Daarom is het belangrijk, om de beweging alsof men aan de ontstekingsgreep trekt, regelmatig te oefenen en mentaal te trainen. Ook is het belangrijk, dat de ontstekingsgreep op een goed bereikbare plaats zit, n.l. tussen borst en sleutelbeen, en deze mag vooral niet door kledingstukken, zoals b.v. een grote kraag bedekt worden. De trekkracht bedraagt ongeveer 8 kg. Twijfel niet om de airbag op te blazen. Liever 3 keer voor niets als 1 keer helemaal niet of te laat. De ontstekingsset is n.l. vervulbaar.

7. Wat gebeurt er, als ik met de ontstekingsgreep ergens aan blijf haken?

Wanneer men ergens aan blijft haken, zullen de airbags automatisch opblazen.

8. Hoe kan ik spontaan opblazen van de airbags voorkomen?

Dit kan men doen, door de ontstekingsgreep alleen off-piste te bevestigen. Wij benadrukken, om de ontstekingsgreep altijd in het heuptasje van de ABS te bewaren. Bovendien kan men de bevestigde ontstekingsgreep met het rode klittenband nog eens extra zekeren.

9. Is het echt noodzakelijk, de heupband en/of de dijband te gebruiken?

In de gebruiksaanwijzing zijn deze voorgeschreven. Wanneer de heupband niet strak genoeg aangetrokken is, kan het in een lawine voorkomen, dat de rugzak over het hoofd getrokken wordt. De aangetrokken heupband en de extra dijband verhinderen dit. Een goed strak aangetrokken heupband en een gesloten borstband zijn in de meeste gevallen voldoende.

10. Kan het patroon er altijd ingeschroefd blijven?

Dit kan inderdaad. Men moet het patroon echter af en toe nawegen, om zeker te weten, dat het patroon nog volledig gevuld is. Dit kan men het beste voor elk wintersportseizoen doen. Men kan het patroon er altijd in- of uitschroeven. Bij het inschroeven moet men er goed opletten, dat het patroon er tot aan de aanslag ingedraaid is.

11. Hoe kan ik zien, dat het patroon of de ontstekingsgreep gevuld is.

Bij het patroon kan men dit in eerste instantie zien, door de beschermdop eraf te draaien en het afdekplaatje te controleren. Als er geen gaatje in dit plaatje zit, is het patroon gevuld. Als het plaatje geperforeerd is, is het patroon gebruikt. Ook kan de mogelijkheid niet uitgesloten worden, dat het patroon na verloop van tijd druk verloren heeft. De enige manier om dit te ontdekken, is om het patroon na te wegen. Daarom is het noodzakelijk het patroon voor elk gebruik van de ABS na te wegen en het gewicht te vergelijken met de waarde, die op elk patroon staat. Bij een afwijking van meer dan 5 gr. mag het patroon niet meer gebruikt worden en kan men deze kosteloos omruilen. Bij de ontstekingsgreep moet het pennetje goed gekoppeld zijn aan de drukslang. Dit kan men controleren door licht aan de ontstekingsgreep te trekken. Bij het pennetje mag vooral geen rood busje zichtbaar zijn. Dit is slechts zichtbaar, als de ontstekings- greep geactiveerd is. Maar pas op! Men moet het pennetje nooit met een tang of erger nog met de tanden eruit trekken. Dit kan groot letsel tot gevolg hebben.

12. Is het raadzaam een tweede ontstekingsset mee te nemen?

Absoluut. Men moet n.l. in het slechtste geval niet pas aan de ontstekingsgreep trekken, wanneer men al door een lawine gegrepen wordt, maar al eerder, als men het vermoeden heeft, dat men een lawine heeft losgetrapt. Als hieruit geen lawine ontstaat, is dat mooi meegenomen. Men heeft dan de beste voorzorg genomen en in dit geval het patroon voor niets gebruikt. Om de ABS weer gebruiksklaar te maken, heeft men zowel een patroon als een ontstekingsgreep nodig. Deze twee vormen een eenheid. Zonder geladen ontstekingsgreep kan men het patroon niet activeren en een geladen ontstekingsgreep zonder gevuld patroon kan de airbags niet opblazen.

13. Heeft de ABS onderhoud nodig? En zo ja, hoe vaak?

De ABS is een reddingsmiddel, dat in een extreme situatie het verschil tussen dood of leven kan betekenen. De fabrikant raadt aan, de ABS elke drie jaar voor een algehele check op te sturen. Hij raadt ook aan, voor elk wintersportseizoen de ABS te activeren. Daarbij moet men het opblazen van de airbags bekijken, checken of deze niet lek zijn en de algehele conditie van de ABS controleren. Het onderhoud omvat deze check, het uitwisselen van de afdichtingen en de controle van de algehele conditie.

14. De patronen en de ontstekingsgrepen zijn hervulbaar. Kan men deze patronen bij een campinggaswinkel kopen?

De patronen en ontstekingsgrepen kunnen alleen door de fabrikant opnieuw gevuld worden. Ontstekingssets kan men alleen kopen, waar men ABS-rugzakken verkoopt. Dit geldt ook voor het buitenland.

15. Kunnen er bij het aansluiten of activeren van de ontstekingsgreep bevriezingsproblemen ontstaan?

Nee, zolang men dit niet opzettelijk veroorzaakt. Men moet er wel goed op letten, dat het klittenband de koppeling van de drukslang goed beschermt met of zonder ontstekingsgreep. Het is ook belangrijk, dat men de ontstekingsgreep zelf met beleid behandelt en het pennetje in- en uitwendig goed schoonhoudt. Wanneer het pennetje toch vuil wordt, moet de ontstekingsgreep omgeruild worden; men betaalt dan alleen de vulling. Wanneer men zelf gaat schoonmaken, kan men per abuis het pennetje eruit trekken en daarbij letsel oplopen. Pas op, dat de ontstekingsgreep alleen aangesloten mag worden, als er een patroon ingeschroefd is. Wanneer het patroon vergeten is en men aan de ontstekingsgreep trekt, moet de ABS-rugzak terug naar de fabrikant. Het systeem is dan n.l. beschadigd.

16. Kan men de ABS in het vliegtuig meenemen? En hoe zit het met helikopterskiën?

Sinds 1-1-2003 kan elke ABS-rugzak als handbagage ingecheckt worden. Dit is geregeld door het IATA-besluit inzakedangerous goods, art. 2.3.A. Bij het boeken, of ten laatste bij het inchecken, moet men de ABS-rugzak aanmelden, zodat er geen problemen bij security ontstaan. Het is daarbij handig, de betreffende tabel inzake dangerous goods in de rugzak mee te nemen.

17. Ik heb al een rugzak. Bestaat er ook een los ABS-systeem?

Helaas niet. Het draagstel is n.l. extra degelijk uitgevoerd vanwege de kracht, die een lawine op het draagstel uitoefent.

18. Wat is belangrijker – een ABS-rugzak of een pieps?

Deze vraag kan men niet zo gemakkelijk beantwoorden. Het doel van de ABS is om te voorkomen, dat je bedolven wordt. Doel van de pieps is het snel vinden van slachtoffers onder de sneeuw. Met de ABS kan men geen slachtoffers zoeken en met de pieps kan men niet voorkomen, dat men bedolven wordt. Dit is dus appels met peren vergelijken. Afgezien van dodelijk letsel, ontstaan door de lawine zelf, is het bedolven worden doodsoorzaak nr. 1. Aangezien de ABS niet in alle denkbare situaties  het bedolven worden kan voorkomen, is daarom ook het meenemen van een pieps noodzakelijk. De optimale uitrusting bestaat dus uit een ABS, een pieps, een schep en een sonde.

19. De “standaarduitrusting” is pieps, schep en sonde. Is dit niet voldoende?

De standaarduitrusting is het minste, wat men mee moet nemen, net als in andere disciplines. Met een goed functionerende pieps wordt een bedolven persoon altijd gevonden, in vele gevallen echter niet meer levend. Die factoren, die een rol spelen bij het bergen van levende personen, kunnen niet door de standaarduitrusting beïnvloed worden. Factoren zijn b.v. hoe diep een persoon onder de sneeuw ligt en of er een vrije ademweg is. Wanneer iemand slechts 50 cm. onder de sneeuw ligt en er ruimte rond zijn gezicht is, om te ademen, is er grote kans, deze persoon levend te bergen, als dit door goed getrainde mensen gebeurt. De gemiddelde diepte, waar iemand ligt is 1 meter en bovendien heeft driekwart van de slachtoffers geen vrije ademweg. Het is zeer de vraag, of men een slachtoffer binnen 15 tot 20 min. heeft gevonden en uitgegraven, zodat men de ademweg kan vrijmaken en evt. kan reanimeren. De verreweg grootste overlevingskans heeft men, als men kan voorkomen, om bedolven te worden. Daarom raden wij ten zeerste aan, om niet alleen de standaarduitrusting bij zich te hebben, maar ook een ABS-rugzak te dragen.

20. Moderne pieps beloven, eenvoudig te gebruiken te zijn en dus iemand snel te kunnen vinden. Is het bedolven worden dan nog wel zo’n groot risico?

Het lokaliseren is slechts een klein deel van de tijd, die voor complete berging van een slachtoffer nodig is ervan uitgaande dat een moderne pieps door een getraind iemand gebruikt wordt. Het leeuwendeel van de bergingstijd heeft men nodig voor het sonderen, uitgraven, vrijmaken van de ademweg en het eventuele reanimeren van het slachtoffer. Wanneer men uitgaat van een gemiddelde diepte van 1 meter, moet bij het uitgraven ongeveer 2 kubieke meter compacte sneeuw weggeschept worden. Dit is zelfs voor een getraind iemand in minder dan 10 tot 15 min. bijna niet te doen. Plus de 2 tot 3 min. voor het lokaliseren en men is al bij de grens van 15 min. Dit wordt algemeen als tijdslimiet gezien waarbij een goede afloop nog mogelijk is, voor iemand die geen ademruimte heeft.

21. Avalong?

Lawinesneeuw bevat, ook als deze compact is, nog een bepaalde hoeveelheid zuurstof. Wanneer de ademweg vrij is, kan men dit benutten. Maar al na korte tijd vormt zich door het uitademen voor de mond een dichte ijsholte, die het ontsnappen van de uitgeademde lucht met een hoog kooldioxidegehalte verhindert. Dit veroorzaakt al snel koolmonoxidevergiftiging met verstikking tot gevolg. De Avalong is een nooduitrusting, die het ademen van een slachtoffer onder de sneeuw mogelijk maakt. Wanneer men in de lawine terechtkomt, moet men eerst het mondstuk in de mond nemen. De Avalong zorgt ervoor, dat er onder de sneeuw geademd kan worden zonder te stikken. Dit moet de overlevingstijd verlengen, als het al lukt het mondstuk tijdig in de mond te nemen en de extreme sneeuwdruk het uitzetten van de borstkas niet onmogelijk maakt en er ook nog een vrije ademweg is. Wanneer de mond, neus of de keelholte met sneeuw gevuld zijn, zal ademen door de snorkel nauwelijks mogelijk zijn. De Avalong wordt met een draagstel over de kleding gedragen. De Avalong kan echter niet verhinderen, dat men bedolven wordt en kan ook de diepte, waar men terecht komt, niet reduceren. Dat wil zeggen, dat men na een lawine aangewezen is op hulp van buitenaf.

22. Is de lawinebal een ander soort lawine-rugzak?

Absoluut niet. De lawinebal is niets anders als het reeds bekende lawinekoord, waarbij aan het einde een soort bal bevestigd is. Men draagt deze delen over de kleding of aan de rugzak en men moet zelf het systeem activeren. Deze uitrusting heeft geen enkele invloed op de situatie van het slachtoffer in de lawine en ook niet op het tot stilstand komen van de sneeuwmassa. De lawinebal kan het bedolven worden absoluut niet beïnvloeden of ook maar verhinderen. Wanneer alles optimaal verloopt, ligt de bal ongeveer 5 meter onder het slachtoffer aan de oppervlakte. Door het omhoog trekken van het strakgespannen lawinekoord, bereikt men de plek, waar het slachtoffer ligt en kan men met het uitgraven beginnen.

23. Kan men bij gebruik van de lawinebal afzien van het gebruik van een pieps?

Dit wordt door zowel de fabrikant als alle toonaangevende organisaties afgeraden. Men moet de lawinebal zelf activeren en er kunnen situaties zijn, waarin dit achterwege wordt gelaten of niet mogelijk is, of waarin de lawinebal zelf bedolven wordt. Wanneer het slachtoffer dan geen pieps draagt, moet hij gelokaliseerd worden, wat tijd kost, met als gevolg meestal geringe overlevingskansen. Het belangrijkste is echter, dat men met de lawinebal zelf niet lokaliseren of uitgraven kan.

24. Wat kan men met de lawinebal bij een nalawine doen?

Echte nalawines komen zelden voor. Als er echter nog wat sneeuw volgt, kan dit wel degelijk een probleem vormen. De lawinebal ligt in de regel onder het slachtoffer aan de oppervlakte en is door het gespannen koord met het slachtoffer verbonden. De sneeuw kan de bal dan zijdelings of naar boven verplaatsen of zelfs helemaal bedelven.

25. Is het Recco-systeem voldoende als nooduitrusting?

Recco is een zoeksysteem bestaande uit passieve reflectoren en actieve zoekapparaten. De reflectoren hebben geen energie nodig en kunnen daardoor voordelig in wintersportkleding- en uitrusting ingebouwd worden. In tegenstelling tot de pieps kunnen alleen reddingsdiensten, die met het Recco-zoeksysteem zijn uitgerust, een bedolven slachtoffer gericht zoeken, meestal vanuit een helicopter. Door het Recco-zoekapparaat worden signalen uitgezonden, die door de reflectoren in de kleding worden weerkaatst. Het zoekapparaat moet echter naar de lawine gebracht worden, waardoor tijdverlies optreedt. Daarom kan het Recco-systeem slechts als extra hulpmiddel ingezet worden.